Mate tale edua vei keda

Sa balavu mai na volavola kei na vosavosa, sa vakamatei tale e dua tale vei ira na luveda, makubuda, tacida. Me sa vakarau vala mada e dua a meca. Rairai me sa tuberi mada e dua na kena tabua o Commander, me sa lai kerei sara la vakaturaga me sa toso mada vakatikitiki me rawa ni cici mada kina vakavinaka na lawa. Da sa raica tu oqo na kena toro sobu tiko ga na nodra veiqaravi na dau taqomaka na lawa.

O cei e se vo na nona i cegu?

O cei e se vo na nona i cegu? Taro dina, baleta ni lakolako oqo, ena vanua e da sa yacova tu oqo, sa lakolako ga ni ‘fiti’. Balavu toka nai golegole ka na vinakati kina vakalevu na ‘endurance’. Ena gauna era sa na lai galu mai kina ko ira na dau vola i tukutuku kei ira na dau ni walesi, kei ira na dau tabaki mai ena retio yaloyalo, e sa na qai rogo tiko ga kina na domodra ka ra kauwai dina ena bula ni noda vanua kei na bula ni kawa i taukei. E sa na taura ga na tamata qito vaka vuku me na vakaotia kina nai lakolako oqo.

Sa vakatovolei tiko vakalevu na noda ‘patience’. Nai valu oqo e i valu ni vakasama se ‘mindset’. O koya ena ‘organise’ taka vakavinaka na nona vakasama ka taura vakavinaka na vakarau ni yalona ena gata na nona rai kei na ka ena vakayacora.

Toso Viti! Se bai dua tale na siga ni cola qele!

Tosoi ni bisinisi Taukei

Oqo na noqu sau ni taro vua e dua na taukei ni bisinisi ka taro vakasala tiko ena ulutaga e ra “Domo Ni Taukei”

Vinaka sara vakalevu na taro vakasala kei na vakavure vakasama. Oqo e dua na vanua ka dodonu mera rai kina na turaga kei ira na marama i taukei veiliutaki ena veitabana vakamatanitu(public sector) kei na veitabana vakabisinisi(private sector). Na sala ni toso cake ni kawa i taukei ena vuravura ni bisinisi e sega ni vakatautaki ena nodra kaukauwa se ‘road block’ o ira na Idia. E vakatau ena noda yalovata o i keda na kawa i taukei ka da tu ena veitabana lelevu se lailai vakacakacaka. E sega talega ni tiko ena blue print. Me vaka ni da sa raica, ni blue print e tosoi cake ga kina e dua nai lawalawa lailai sara, ka da sega ni umani vata taucoko ena kena wasei vakarabailevu na tiki ni ‘pie’. E dua nai lawalawa ka dau kania vakalevu na tiki ni ‘pie’ o ya ko iratou na Fiji Indeginous Business Council (FIBC), ia o ya e dua tale na veitalanoa. Na toso cake ni bisinisi taukei e tiko ga ena ligada na i taukei. O keda e da taukena se da ‘influence’ taka tu na kabani levu duadua ena dua na vanua, o ya na matanitu (Government), ka sega ni dodonu me tao tiko kina vakalevu na noda bisinisi. Na kaukauwa ni toso se ‘thrust’ ni bisinisi i taukei ena vakatau vakalevu mai na veitokoni mai vei ira na noda ka ra tiko ena veitabana vakamatanitu. Kevaka o iko e dua vei ira nai liuliu ena tabana o tiko kina, e kena i balebale ni tu vei iko na ‘power to influence’. Kevaka o sega ni o cakava tiko, ia, oqori e dua na vuna e sega ni toso vinaka tiko kina eso na bisinisi taukei. Tu vakadua, kua ni raikivi. Veivuke. Dodoka na ligamu, baleta ni dua na bisinisi i taukei e gadreva na nomu veivuke. Kevaka e dua na gauna eda bau sotava na i taukei ka gadrevi vakalevu kina na veilomani, na cakacaka vata, na duavata, na veitauri liga, na veimaroroi, ia oqo sara ga na gauna o ya. Au vakamasuti kemuni tiko kina na veiliutaki kei kemuni na cakacaka ena veitabana vakamatanitu kei na vei kabani eso mo ni veivuke ena kena dolavi na katuba ni torocake ni bisinisi taukei.

Domo Ni Taukei

Au dolava na noqu ‘email’ ena mataka nikua, sa ‘comment’ tu kina e dua ka yacana ko Vuka. Ena nona i vosavosa au tara rawa ni o koya e dua vei ira na tokona tiko na vuaviri. Au a sa ‘approve’ taka tu na nona ‘comment’, ia, sega ni dede au veisautaka na lomaqu meu sa mai bokoca mada yani ka ni sega sara ga ni yaga vakalailai meda rogoca na kawa i taukei.

O ira oqo era sa vosa oti. Era a vosa ena gauna e a mai tauri kina vakaukauwa na matanitu vakasivoi. Era a vosa ena gauna a kalawaci kina na Bose Levu Vakaturaga. E ra a vosa ena gauna a vakamatei kina ko Sakiusa Rabaka. E ra a vosa ena gauna a vakamatei kina ko Nimilote Verebasaga. Era a vosa ena gauna a vakatutu(submission) kina ko Dr Sahu Khan ena nona via mai vakataroga na ‘legality’ ni o cei e nona na qele ni taukei- e dua na ka eda kila taucoko ena siga eda se qai sucu mai kina ni sega ni dau vakatarogi, ka vakabibi sara ke o vulagi. Era a vosa ena nodra mai vakacegui e dua nai wase levu ni kawa i taukei ka ra a veiliutaki tu ena veitabana vakamatanitu. Era a vosa ena gauna era a kocova kina nai tutu eso vakaveiliutaki. Era sa vosa oti.

NIKUA EDA SA VOSA!

Veitokoni ena masu

Au sikova tiko e vica na ‘blog’, na Hydenceek kei na WFC kau raica tiko kina na kena sa kerei tiko kina meda masumasu ena vei tini na kaloko, meda masulaki Viti kei keda na lewena, da dau masulaka talega na noda bula yadua. Au veivakauqeti tiko vei keda kece na lewe i Viti meda veitokoni ena masumasu, me basuki na i lati ni butobuto, sereki na vakasama, sereki na yalo, vakatawagataki na i le ni meca, ceburaki taucoko mai ko ira era tokona tiko na ca ka ra cakacaka tiko vakabutobuto, ka toso ki liu na noda vanua.

Na ka e sa yaco tu nikua ena noda vanua e tautauvata sara ga na ka e a yaco ena gauna nei Esiteri, ena i Vola Tabu makawa. E a dua na tamata cakacaka vakabutobuto ka a saga me ra vakawabokotaki na Isireli. Seva nai naki baleta ni rai tiko o koya e lewa- Jiova na Kalou, ka Turaga ni Lewa ni veimatanitu e vuravura. Nikua era tiko talega e Viti nai lawalawa ka ra saga tiko ena kena kau laivi nai dodonu ni i kawa i Taukei ena nona vanua. Era curuma vakaukauwa na buturara ni lawa, ka ra vakaveitaliataka. Sa sega mada ga vei ira na madua baleta ni ra yavutaka na nodra toso ena kocokoco ka veicoqacoqa kei na noda i vakavuvuli o ya ‘mo kakua ni kocova nai yau ni kai nomu’. Era veidigitaki ka vei ‘promote’ taki vakaveitalia. Nai Vola Tabu e vakatavulica na ‘Promote what is Proven’ ka vakatokai na ‘Timothy Principle’. Koya e yaco tu qo sa kena veibasai. Ke sa rawa mada ga vei ira eso oqo me ra lade tutu se ‘rank’ ena loma ga ni vica na vula- kiaaaaaah gonei, vakacava me tou sa lai sotia taucoko ga yani!

O cei ena tucake?

“i Solomone na luvequ mo tagane mada”

Oqo nai tautau nei Tevita, na Tui kei Isireli. Ai tautau nei dua na tamata qaqa ka sotava, sarava, ka bau donumaka e dua na gauna voravora ena gauna vaka matanitu nei Isireli. E dua na tamata ka cavuta na Kalou vakai koya ni “volekata na Yalona”.

Nikua sa vasaqarai tiko kina eso na Tevita. O Viti ena gauna edai e gadrevi ga kina o ira na Tevita, tamata era yate vaka laione, sega tale ni dua era wilika. Ena kena i vosavosataki vakavavalagi ” Small David Big Heart”. O Koliaci na tuwawa a dua ga na kena i naki. Ena nona a mai bolei ira tiko kina na Isireli, na tamata ni Kalou, e a vinakati walega me laurai kina ko Tevita, na i liuliu vou. A sa lokuci oti tu na siga ko ya. A sa macala oti tu o cei ena nona na qaqa. Na nodrau vala ena siga o ya, a dolavi kina na katuba kina siga vou nei Isireli. Nikua sa dolavi tale tiko ga na katuba ki na siga vou nei Viti.

De sai iko beka o ya na wekaqu, na Tevita e vakasaqarai tiko. Au kila ke a dua ga na Tevita, ena gauna o ya mai Isireli, au vakabauta ni o Viti e rawa ni solia e dua na drau na Tevita. O Viti e rawa ni solia e dua na udolu na Tevita. O Viti e rawa ni solia e dua na drau na udolu na Tevita. Tamata era yate vaka laione.

Eda sa mua tiko ki vei?

Au gunu ti tiko ena tini na kaloko ena mataka nikua a qai kaya vei au e dua na noqu i tokani ni tukuni vei koya ni na taura tiko e tinikalima tale na yabaki na caka ni veidigidigi. Kevaka ena vaqo, ia sa na dua na vanua tawa macala dina eda sa mua tiko kina qo.

Au vakabauta ni ra sa tekivu yavavala tale tiko ga na vei mata ni veimatanitu ka vaka tale ga kina na vei mata ni vei soqosoqo lelevu dau veivuke me vaka na UN kei na EU ena kena sa vakasamataki tiko na kena tokitaki na nodra mata ki na so tale na vanua me vakai Samoa, na vanua e sega kina na tiko yavavala. Oqo e dua na ka e dodonu me namaki, baleta ni ka bibi vei ira nai soqosoqo vaqo o ya na nodra bula na tamata cakacaka. Era vuqa talega na gone i taukei era sa tekivu mera biu vanua me ra laki cakacaka ki na so tale na vanua tani. Sobo, era a sega tu ni bau tadra ni ra na biuti Viti, na nodra vanua lomani. E liu era a biubiu ga vaka yauyau ko ira na vulagi, nikua, sara na biubiu vaka yauyau na gone i Taukei, o ira ka tu vei ira na kila, ka ra sa mai veisosomitaki ko ira era se bera ni taucoko na nodra kila. Oqo e dua na ka e rawa ni tarovi. Ia, ena vakatau tiko ga vei iratou na tiko mai nai tikotiko vakamataivalu.

Ena vakatau tale tiko ga vei keda na lewenivanua. Meu biuta ena vosa vakavavalagi ” Stand up and be counted”. Meda tucake mada na kawa i taukei meda kaya “Sa Rauta!”

p.s na noqu ‘location’ e rawarawa sara ni kilai baleta niu volavola tiko ga yani ena noda korovakaturaga levu e Suva, e sega ni dua na ’special/security features’ ni noqu ‘blog’. E sega vei au na rere baleta ni sai noqu vakatawa ko Jiova e na sega dina ga ni dua na ka ena yali vei au, vakacava i keri? Au sureti iko mo vakabauta mada na Kalou levu oqo.

Vola kivei Commodore Voreqe Bainimarama

Ni sa yadra tale na lewe i Viti
Ki vua na i liuliu ni mataivalu
Commodore Josaia Voreqe Bainimarama,

I saka,
au kila ni o au e dua wale ga na cauravou i taukei ka na sega sara ni na bibi na noqu i vola ena mataka vinaka ni siga nikua.

Ia au kila niu na vosa tiko qo au na vosa tiko ena vukudra na i wase levu ni cauravou kei na goneyalewa i taukei ka keimami sega ni duavata kei na nomudou veiliutaki na matanitu kei na mataivalu. Oqo e sega ni i vola ni veicoqacoqa, ia, e i vola ni vakamamasu, vakatakekere, mo dou vakalesuya na veliutaki ka me sautu tale kina na noda vanua. Au kila ni na levu na vakasala o ni rogoca tiko nikua, mai na mawi kei na i matau, ia, au kerea walega mo ni na solia walega e dua na nomuni gauna lekaleka mo ni rogoci au kina. Baleta ni na cava e dua na siga ena cava tiko ga kei na dina qo ni o kemuni e nomuni nai otioti ni vakatulewa ena i tikotiko ni mataivalu.

Na veivosoti e ka rawarawa sara. Na tiko lomavata e ka rawarawa sara. Ke sa mate rawa na Karisito me bokoci kina na noda i valavala ca, e sega sara ni dua na kena dredre me yaco kina na veivosovosoti ena noda vanua ena vuku ni veika sa mai yaco. Oqo na noda vanua. Eda lewa tu ga o keda na i taukei. Na kena dina e tiko ga vei kemudou ena nomudou dabe ka veitalanoa kei iratou na lewe ni Bose Levu Vakaturaga vaka tale ga kina kei ira na lewe ni vanua ka vakauasivi sara ko iratou na matavuvale nei ira ka ra sa mai vakaleqai. Dou nanumi Viti. Dou nanuma na kawa i taukei. Dou nanumi keimami.

Me da kakua ni vakabalavutaka na veivosaki. De da na qai veivutuni sa bera.

Ratu Sukuna

Sa da lako sivita na olodei ka dau vakacacautaki kina se vakananumi kina na turaga qo o Ratu Sukuna.

Au vakasamataka ena gauna e buta katakata sara tu ga kina na veitalanoa ni coup, e a levu na vosa e a mai tau me baleta na turaga qo. E lailai sara na vosa vinaka ia e vuqa ga na vosa ni veibiliraki, vakacacani kina na yaca ni turaga qo. E a dua sara ga na porokaramu ka dau veivakacacani sega wale ga vei Ratu Sukuna, ia vei ira tale ga na Turaga kei na Marama bale ni noda vanua o ya na nodratou porokaramu na Radio Fiji, ka vakatokai tu na ‘Noqu Bulikula’. Sai evei na viavia levu, ni yaco mada ga me kaya kina ni na basubasuraki na nodra i sulu na i talatala, a yacana ko Kalivati Batibasaga- e dua vei ira ka vunau lasu vei ira na mataivalu me ra tokona na vuaviri ni matanitu vakasivoi baleta ni a parofisaitaki ena dua na sere kali. Ia, ena galu dina ga mai ko Sakaraia. Otioti ni ka eda rogoca e sa lai tiko sara na turaga qo mai vei iratou na Tabacakacaka ni Taukei (FAB), me kauta ga mai na veivakasesei kei na vakatevoro. Ni vosoti au kemuni na wekaqu ke kaukauwa, sakasaka se baleca beka tiko eso na tautau ni noqu vosa.

Ni da raica lesu na bula nei Ratu Sukuna, dina ga ni so na ka e vakatulewa kina e da na sega beka ni duavata kina ena noda dui veiyasana ia eda na sega ni cakitaka rawa na ka a sa mai cakava rawa o koya ka se bera ni dua tale na turaga e Viti me tautauvata kaya. O koya e a dua ga na tamata ka bula ena dua na tabagauna, raica mada na levu ni ka a vakayacora rawa o koya me da maroroi kina na bula tiko ena gauna oqo. Ke dua me bilitaki, o ya o ira na veiliutaki ka qai muri mai vata kei keda ka da bula tu nikua ka ni da sega ni vakuria na nona cakacaka na turaga qo ko Ratu Sukuna. E na gauna oya o koya beka ga na turaga i taukei vuli, ia, ena gauna nikua eda udolu vaka udolu na gone i taukei vuli se sega ga ni da walia rawa na vei leqa vaka qele eso! Sa rui levu beka na noda vakalusi gauna tu ena veika e sega na betena, me vaka na gunu yaqona vakasivia, na veitalanoa vakalusi gauna, se na sara TV vakasivia.

Sa toso tiko na gauna. De dua e na vinaka meda dikevi keda tale mada vakayadua se na cava beka eda na rawa ni dolea lesu ki na noda vanua.

Vinaka.

Same 23- Vaqa vakayalo

Ena Gauna ni Buto

Sa noqu i vakatawa ko Jiova
Ena sega na ka me yali vei au
Sa vakadavori au ena vanua vei co drokadroka
Sa tuberi au ena bati ni uci wai sa drodro malua
Sa vakabulabula taka tale na yaloqu
Sa tuberi ena sala dodonu meu muria ena vuku ni yacana
Io, kevaka au sa lako ena buca ni yalayala ni mate
Au na sega ni rerevaka na ca
Ni Kemuni sa tiko vata kei au
Ena vakacegui au na Nomuni titoko
Kei na Nomuni matana ki lagi
O ni sa tevuka na noqu tepeli e matadra noqu meca
O ni sa lumuta na uluqu ena i lumu
Sa vuabale na mequ bilo
E dina ena muri au na yalo vinaka kei na yalololoma
Ena veisiga kece ni noqu bula
Kau na tiko ga ena vale nei Jiova
Ka sega ni mudu

Emeni!